Tác giả: Bác sĩ Nguyễn Thị Ngọc Phượng – Chủ tịch hội Nội tiết sinh sản và vô sinh thành phố Hồ Chí Minh. Phó chủ tịch hội phụ sản Việt Nam.

phu-nu-man-kinh-dung-hormone-thay-the

Mãn kinh và những điều cần biết

Mãn kinh tự nhiên hầu hết xảy ra ở phụ nữ cao tuổi (48-52), cho nên có những biểu hiện của lão hóa lẫn lộn.

Mãn kinh sớm do suy buồng trứng sớm:

  • Trước tuổi 40
  • Có thể do cắt buồng trứng, hóa trị, xạ trị đột ngọt.
  • Hoặc do dự trũ noãn ít, ví dụ như hóa chất Turner 45, XO…

gây nhiều xáo trộn và giảm xút chất lượng cuộc sống nhiều hơn.

Các hormones sinh dục kích thích hệ thần kinh trung ương để tổng hợp các chất opioids nội sinh như endorphins,  enkephalins, dynorphins chức năng giống
như endorphins.

Khi mãn kinh: hormones sinh dục giảm nên các endorphins cũng không được tiết ra, gây ra một số lớn triệu chứng cơ năng của mãn kinh.

Estrogen và bệnh lý tim mạch

  • Phụ nữ trẻ dường như được bảo vệ và hầu như không mắc các bệnh tim mạch.
  • Mãn kinh và tuổi già là những yếu tố nguy cơ cao bệnh tim mạch.
  • Trong mỗi cơ quan đều có tế bào gốc, giúp cơ thể tự sửa chữa các tổn thương như gãy xương, vết thương phần mềm…
  • CD34 bảo vệ mạch máu: tiêm CD34 vào máu chuột đã có xơ vữa động mạch thấy giảm nghẽn mạch, giảm chết tế bào (apoptosis), giảm các cytokynes viêm, tăng yếu tố sinh mạch (VEGF).
  • Tuổi già + Mãn kinh: Estrogens giảm, CD34 giảm, cytokynes viêm tăng, monocytes tăng.

Dự phòng cấp 1 cho BTM bằng LPHTT

estrogen*Phụ nữ ,60 tuổi và/hoặc < 10 năm sau mãn kinh khi bắt đầu sử dụng 1 trong 3 loại thuốc được chia 3 nhóm ngẫu nhiên.

Loãng xương và mãn kinh.

Dự phòng loãng xương sau mãn kinh:

  • Chế độ ăn uống đủ calcium từ tuổi vị thành niên.
  • Uống Estrogen thay thế nội tiết tố buồng trứng khi mãn kinh.
  • Tập thể dục
  • Tránh các yếu tố nguy cơ.

Bệnh Alzheimer

mach-mau-nao

Mãn kinh và não bộ

Estrogen huyết thanh ảnh hưởng đến năng lượng não, glucose chuyển hóa tại não = bước 1 của lão hóa não.

Ketone trong não đưa đến rối loạn chức năng của mitochondria

Cuối cùng ảnh hưởng đến hoạt động của não.

Não có thể được huấn luyện và hồi phục?

  • Thùy trán của não bộ và các dây liên kết là nơi phát triển sau cùng, đến những năm 20 mới  hoàn chỉnh, nhưng là nơi thoái hóa trước tiên, vào khoảng giữa độ tuổi 40.
  • Để kéo dài tuổi thọ của não, có thể tập luyện, lao động trí tuệ thường xuyên, liên tục là biện pháp bảo vệ não, làm chậm sa sút trí tuệ, giảm gánh nặng amyloiids, tăng cường sự kết nối ở thùy trán và hippocampus.
  • Sự sản sinh ra neurones mới cũng như các dây dẫn truyền giữa các neurones mới trong độ tuổi 40 – 50 đã được chứng minh.

Rối loại chức năng tiết niệu – sinh dục ở phụ nữ.

Khoảng 1/3 phụ nữ trên 56 tuổi tránh quan hệ tình dục vì các vấn đề liên quan.

Tóm lại, mãn kinh có thể có những tác động không tốt trên chất lượng cuộc sống của phụ nữ:

  1. Nhiều  riệu chứng cơ năng gây mệt mỏi, khó chịu, làm giảm CLCS. Những triệu chứng này có thể được điều trị dễ dàng bằng liệu pháp hormones thay thế.
    2. Mãn kinh có thể làm tăng tỷ lệ mắc bệnh tim mạch.
    3. Mãn kinh có thể làm tăng tỷ lệ loãng xương.
    4. Mãn kinh có thể làm sa sút trí tuệ
    5. Rối loạn chức năng TN-TD (GSM) cũng là vấn đề của tuổi mãn kinh
    6. Ngoài ra, do tuổi tác, phụ nữ mãn kinh còn có thể mắc các bệnh ung thư sinh dục

Liệu pháp Hormones

Những cửa sổ thời cơ điều trị:

  • Phụ nữ mãn kinh, 50 – 59 tuổi, hoặc dưới 60 tuổi.
  • Mãn kinh dưới 10 năm, tốt nhất là dưới 6 năm.
  • Phụ nữ trên 60 tuổi: Nguy cơ nhiều hơn lợi ích.

Chống chỉ định:

  • Có tiền sử hoặc đang có ung thư vú.
  • Đã có biểu hiện bệnh tim mạch.
  • Có tiền sử thuyên tắc huyết khối tĩnh mạch (hoặc thuyên tắc phổi)
  • Suy gan cấp, suy thận cấp.
  • Xuất huyết âm đạo bất thường chưa rõ nguyên nhân.

Chống chỉ định estrogen đường uống:

  • triglycerides huyết thanh cao, bệnh đường mật, có bất thường yếu tố V Leiden triglycerides
  • Nhức nửa đầu.

Liệu pháp Không Hormones

WHI được công bố năm 2002 gây ra tâm lý e ngại lớn
‣ Tỷ lệ sụt giảm trong sử dụng MHT, sụt giảm nghiêm trọng xảy ra ở các nước phát triển:
Đức: giảm 40,2% năm 2003 – 2004 so với 1997 – 1999 ( Du và cộng sự – BMC Women’s Health 2007).
Úc: sụt giảm 55% ở phụ nữ 50 – 80 tuổi năm 2003 so với  2001 (Travers và cs. – Austr. N. Z. J of Obstet Gynaecol – 2006).
Hoa kỳ: giảm 77% sử dụng MHT mới ở phụ nữ 50 – 79 tuổi năm 2004 so với 2001 (Weglenka và cs. J of Women’s Health – 2006).

Isoflavones chiết xuất từ đậu nành

Isoflavones trong đậu nành thường được xem là estrogen thảo dược – phytoestrogen vì
isoflavones gắn kết được với cả 2 thụ thể estrogens, dù là yếu.
Phân tích gộp 13 nghiên cứu với 602 phụ nữ sử dụng
# 6 – 12 tháng isoflavones và 594 placebo, cho thấy có giảm triệu chứng MK (trung bình giảm -20.62 với
95%CI (-28.38) – (-12.86).

Cơ chế tác dụng:

  • Genistein và daidzein aglycone từ isoflavones hấp thu qua ruột
  • Daidzein được một loại vi khuẩn đường ruột biến đổi thành 2 loại equol: R(+) equol và S(-)-equol
    giống như estrogen nhưng tỷ lệ gắn kết với globulin ít hơn (45 – 50%).
  • Tính khả dụng sinh học của isoflavones tùy thuộc vào đường ruột có vi khuẩn tạo ra được S(-) equol hay không

Isoflavones và các chất chuyển hóa có hiệu quả giảm nhẹ các triệu chứng mãn kinh
▸ Isoflavones không làm nội mạc tử cung dày lên, tác dụng chỉ bằng 1 phần triệu của estradiol trên nội mạc tử cung
▸ Isoflavones không làm thay đổi tế bào mô vú.
▸ Cần có nghiên cứu phù hợp, ít nhất trong 24 tháng để xem tác dụng của isoflavones trên xương.

Isoflavones đậu nành có thể sử dụng với liều lượng bắt đầu là 50 mg hoặc cao hơn mỗi ngày, liên tục trong 12 tuần.
▸ Có thể cho uống 3g bột tinh chất mầm đậu nành mỗi ngày để có đủ liều như trên.
▸ Cần theo dõi liên tục để phát hiện các tác dụng phụ không mong muốn
▸ Nếu sau 12 tuần triệu chứng không giảm, phải đổi qua cách điều trị khác.

Các biện pháp khác

Vitamin E 800 mg/ngày có thể giảm được 1 cơn bốc hỏa mỗi ngày.
Omega 3: chứa các chất béo không bão hòa. Nghiên cứu cho thấy omega-3 giảm triệu chứng mãn kinh nhiều có ý nghĩa so với placebo.
Chiết xuất thảo mộco Black cohosh, Crinum, Dioscorea, Sâm: ít tác dụng.

Maca Lepidium Meyenii (Angela): Đây là một loại thảo dược, thường được gọi là sâm Peru, có công dụng tăng lực, tăng sức chịu đựng và giúp cơ thể thích nghi môi trường bên ngoài, được người dân sử dụng để điều trị thiếu máu, vô sinh, thường dành cho các vận động viên thể thao và cho bệnh nhân suy giảm tình dục.

Cách xử trí đối với bệnh nhân mãn kinh

Cân nhắc điều trị:
• Xác định: tầm quan trọng và mức độ ảnh hưởng lên chất lượng cuộc sống, nguy cơ khi điều trị MHT, giải thích đầy đủ về lợi ích và tác dụng phụ; tư vấn về thay đổi lối sống, dinh dưỡng, tập luyện, liệu pháp không nội tiết
• Quyết định điều trị theo mức độ ảnh hưởng của triệu chứng

dieu-tri-man-kinh

Comments

comments

Ảnh hưởng của mãn kinh và liệu pháp hormone thay thế (HRT)
Tagged on:     

Trả lời

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *